اگر چه از آغاز امامت این امام همام قرنها می‌گذرد، جامعه منتظر مهدوی همچنان در انتظار آمدن منجی آخرالزمان و آخرین سلاله پاک خاندان عترت(ص) است تا با ظهور مبارکش جهان بشری را از حیرت، سرگشتگی و انبوه اغوا گریهای دشمنان دین و انسانیت برهاند. اما یکی از مهمترین چالشهایی که در عصر حاضر پیش روی جامعه منتظر قرار دارد، انبوه هجمه‌های دشمنان است که با رنگ و لعاب‌های مختلف، جامعه منتظر را هدف قرار داده‌اند.
راستی چه نکته‌ای منتظران را از این هجمه‌ها محافظت می‌کند؟ قطعاً بصیرت و بینش دقیق از حقیقت انتظار، منتظران حقیقی را از تیررس هجمه‌ها حفظ می‌کند. همزمان با سالروز آغاز امامت مهدی موعود(عج) فرازهای بصیرت جامعه مهدوی را در گفت‌وگو با دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی استاد دانشگاه، پژوهشگر و محقق مهدویت مورد بررسی قرار داده ایم که در ادامه می‌خوانید.

آقای دکتر! در واکاوی موضوع بصیرت، چه نکاتی قابل طرح است؟
«بصیرت» در لغت، به معنای بینایی، دانایی، زیرکی، هوشیاری، بینایی دل، یقین، آگاهی، چشم خرد، چشم عقل، چشم دل، دیده دل، حجّت، حجّت روشن و... آمده است. بصیرت به معنای بینایی دل است. راغب گوید: به درک قلب، بصیرت و بَصَر (بر وزن فرس) گویند. این معنی مراد، معرفت و درک است و... طبرسی آن را معرفت و بینایی دل دانسته است و از اینجاست که بصیرت را عقل و زیرکی معنی کرده‌اند.
علّامه طباطبایی نیز «بصیرت» را بینایی قلب معنا کرده و آن را با «باصره» که به معنای بینایی ظاهری است، متفاوت می‌داند. با توجّه به مطالب یاد شده می‌توان گفت بصیرت، در واقع به معنای بینایی باطن یا بینایی دل است و همچنان‌که بینایی ظاهری یا همان حس باصره ما را برای تشخیص امور ظاهری توانمند می‌سازد، بینایی باطنی یا همان بصیرت نیز ما را یاری می‌دهد که امور باطنی را تشخیص و حق را از باطل و درست را از نادرست متمایز کنیم.
قرآن کریم و روایات معصومان(ع) تأکید فراوانی بر ضرورت بهره مندی از بصیرت و بینایی دل داشته و داشتن بینایی باطنی را با اهمّیت‌تر از داشتن بینایی ظاهری دانسته‌اند.
بر اساس آیات قرآن کریم، بسیاری از اهل جهنم را کسانی تشکیل می‌دهند که دلهای آنها توان درک و تشخیص نداشته و به بیان دیگر از بینایی دل برخوردار نبوده اند.
رسول گرامی(ص) کورواقعی را کسی می‌داند که از دیده بصیرت محروم است: «کور آن نیست که چشمش نابینا باشد، بلکه کور [واقعی] کسی است که دیده بصیرتش نابینا باشد.» بنابراین در دوران غیبت امام زمان(عج) منتظران ظهور بصیرت و بینش عمیق دارند که حق را از باطل تشخیص می‌دهند و انتظار آنها مبتنی بر عقلانیت و بینش عمیق خواهد بود.

بصیرت و بینش چه دستاوردهایی برای جامعه منتظر دارد؟
رسیدن به بصیرت یا بینایی دل آثار و دستاوردهای مختلفی دارد که مهمترین آنها عبارتند از توانمندی در تشخیص حق از باطل؛ حتماً می‌دانید که در صحنه منازعات اجتماعی همواره این‌گونه نیست که حق و باطل بصراحت و روشنی از هم قابل تفکیک باشند، بلکه در موارد بسیاری به دلیل درهم آمیخته شدن حق و باطل و به دلیل اینکه باطل برای قابل پذیرش شدن در جامعه بخشی از حق را می‌گیرد، تشخیص حق از باطل براحتی امکان‌پذیر نیست و همین موجب می‌شود کسانی دچار اشتباه شوند و راه باطل را برگزینند.
در همین زمینه امام علی(ع) می‌فرمایند: «جز این نیست که آغاز پیدایش فتنه‌ها پیروی از هواهای نفسانی است و نیز بدعتهایی که برخلاف کتاب خدا گذاشته می‌شود، آنگاه مردانی مردان دیگر را در اموری که مخالف دین خداست یاری می‌کنند. اگر باطل با حق در نمی آمیخت بر جویندگان حق پنهان نمی ماند و اگر حق به باطل پوشیده نمی گشت زبان دشمنان یاوه گو از آن بریده می‌شد.» بنابراین در چنین شرایطی تنها کسانی می‌توانند حق را از باطل تشخیص دهند و جریان حق را از جریان باطل بازشناسند که دارای بصیرت لازم بوده و به تعبیر امام علی(ع) الطاف الهی شامل حال ایشان شده باشد. نکته دیگر پایداری در پیروی از راه حق است. بر این اساس کسی که حق را بخوبی از باطل بازشناسد و به یقین و اطمینان کامل برسد، قطعاً در پیروی از آن هیچ تردیدی به خود راه نمی‌دهد و در برابر سختیها و مشکلاتی که پیروی حق در پی دارد، پایداری می‌ورزد.
این موضوع را در زندگی یاران خاص پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ع) که به بصیرت کامل رسیده بودند به روشنی می‌توان مشاهده کرد. برای نمونه می‌توان به اصحاب امام حسین(ع) بویژه حضرت ابوالفضل العبّاس(ع) اشاره کرد که به دلیل رسیدن به اوج بصیرت، هیچ سستی و کوتاهی در یاری امام خود نکردند و با وجود همه فشارها و سختیها تا آخرین لحظه از او جدا نشدند.

اما بصیرت و مهدویّت دو رکن جدا نشدنی از یکدیگر هستند، در این زمینه ذکر چه مطالبی از نگاه شما ضرورت دارد؟
اعتقاد به مهدویّت و انتظار، در ذات خود اعتقادی ارزشمند، حرکت زا، آرمان آفرین و مانع رکود و سکون و انفعال است؛ و این ارزش در صورتی است که همراه با بصیرت و به دور از پیرایه‌هایی مانند باورهای خرافی، عوام‌زدگی، خنثی، انفعال و مایه غفلت باشد، بنابراین برای داشتن اعتقادی همراه با بصیرت در حوزه مهدویّت و انتظار، توجه به مقدماتی ضرورت دارد که اول از همه شناخت امام زمان(عج) است.
باید دانست شناخت ویژگیهای امام در عصر ما از اهمّیت بیشتری برخوردار است و در واقع، این نوع شناخت می‌تواند در زندگی فردی و اجتماعی منتظران منشأ اثر و تحوّل باشد؛ زیرا اگر کسی به حقیقت به صفات و ویژگیهای امام عصر(عج) و نقش و جایگاه آن حضرت در هستی و فقر و نیاز خود نسبت به او آگاه شود، هرگز از یاد و نام آن حضرت غافل نمی‌شود.نکته‌ای که باید در نظر داشت، این است که شناخت امام زمان(عج) از شناخت دیگر امامان معصوم(ع) جدا نیست. اگر کسی به طور کلّی به شأن و جایگاه ائمه هدی(ع) آگاه شد، صفات و ویژگیهای آنها را شناخت و به مسؤولیّت خود در برابر آنها پی برد، به یقین، به شناختی شایسته از امام عصر(عج) نیز دست می‌یابد. اما نکته بعدی به دشمن‌شناسی و دوست‌شناسی اختصاص دارد. در عصر غیبت شناخت دوستان و دشمنان اهل ایمان، مقدّمه دل بستن و درآویختن به یکی و بیزاری جستن و دوری گزیدن از دیگری است.
از این رو، برای همه کسانی که خواهان هدایت و رستگاری‌اند بویژه برای کسانی که سر در گرو ولایت آخرین امام از سلسله اولیای خدا، حضرت مهدی(ع) دارند، دوست‌شناسی و دشمن‌شناسی ضروری است. اینان تا ولایت مهدوی را که استمرار ولایت الهی، ولایت محمّدی و ولایت علوی است، چنانکه باید، نشناسند و از کسانی که در تقابل با جریان ولایت مهدوی هستند، شناخت جدّی نداشته باشند، نمی‌توانند آنچنان که شایسته است، به ریسمان ولایت مهدوی درآویزند و از دشمنان این ولایت بیزاری جویند.

و در نهایت اینکه برای تعمیق باورهای مهدوی و بصیرت افزایی در میان جامعه منتظر چه باید کرد؟
مبلّغان و مروّجان فرهنگ مهدوی باید همه تلاش خود را برای شناخت توطئه‌ها و نقشه‌هایی که در عصر حاضر، نظریّه‌پردازان، استراتژیست‌ها و سیاستمداران غربی برای مقابله با اصولگرایی اسلامی و به زیر سلطه درآوردن کشورهای اسلامی می‌کشند، به کار بندند.
آنها باید با جریانهای خطرناک و سلطه‌طلبی چون «مسیحیت صهیونیستی» که امروزه با حاکمیّت در کاخ سفید در پی نابودی همه کشورهای اسلامی و گسترش نفوذ اسراییل در قلمرو مقدّس مسلمانان است، بیش از پیش آشنا شوند و راهکارهای مبارزه فرهنگی با این هجمه‌ها را در جامعه اسلامی نشر و گسترش دهند.